Na co pomagają zioła? Przegląd najpopularniejszych roślin

Zioła mogą wspierać trawienie, łagodzić podrażnienia, działać rozkurczowo, przeciwzapalnie lub uspokajająco, ale nie są obojętne dla organizmu. Ich działanie zależy od gatunku rośliny, dawki, sposobu przygotowania i stanu zdrowia. Fitoterapia może uzupełniać leczenie, lecz nie zastępuje konsultacji medycznej w przypadku poważnych albo utrzymujących się objawów.

Czym jest fitoterapia?

Fitoterapia to stosowanie surowców roślinnych i preparatów ziołowych w celu wspierania zdrowia lub łagodzenia określonych dolegliwości. Rośliny zawierają substancje czynne, między innymi olejki eteryczne, garbniki, flawonoidy i śluzy. Dlatego napar z rumianku, odwar z korzenia czy nalewka nie są produktami o neutralnym wpływie.

Zakres działania wielu roślin wynika z tradycyjnego stosowania, a dla części zastosowań istnieją także dane z badań. Nie oznacza to jednak, że każde przypisywane ziołom działanie zostało potwierdzone klinicznie. Dobór rośliny powinien uwzględniać konkretny problem, przyjmowane leki i przeciwwskazania.

Na co pomagają najpopularniejsze zioła?

Poniższa tabela przedstawia najczęstsze zastosowania popularnych roślin. Są to informacje o działaniu wspomagającym, a nie wskazania do samodzielnego leczenia poważnych chorób.

Rumianek stosuje się przede wszystkim przy łagodnych podrażnieniach skóry i błon śluzowych. Napar może służyć do picia, płukania jamy ustnej albo przygotowania kompresu. Osoby uczulone na rośliny z rodziny astrowatych powinny zachować ostrożność.

Mięta pieprzowa zawiera mentol i inne składniki wspierające rozkurcz mięśni przewodu pokarmowego. Może przynieść ulgę przy wzdęciach i uczuciu ciężkości po posiłku. U niektórych osób nasila jednak zgagę, dlatego przy refluksie nie zawsze będzie dobrym wyborem.

Szałwia jest często wykorzystywana zewnętrznie, zwłaszcza do płukania gardła i jamy ustnej. Garbniki nadają jej działanie ściągające. Długotrwałe picie mocnych preparatów z szałwii nie jest dobrym sposobem na codzienną profilaktykę, ponieważ roślina zawiera tujon, którego nadmiar może być szkodliwy.

Pokrzywa bywa stosowana jako łagodne wsparcie wydalania moczu oraz w pielęgnacji skóry i włosów. Nie zastępuje leczenia chorób nerek, obrzęków ani niedoborów żywieniowych. Przy takich problemach potrzebna jest ocena przyczyny, a nie tylko sięganie po napar.

Jak przygotowywać zioła?

Sposób ekstrakcji wpływa na to, jakie substancje czynne przechodzą do preparatu. Kwiaty i liście zwykle przygotowuje się łagodniej niż twarde korzenie, kłącza lub korę:

• Napar – rozdrobnione kwiaty, liście lub ziele zalewa się gorącą wodą i pozostawia pod przykryciem. Po zaparzeniu płyn odcedza się i stosuje zgodnie z opisem na opakowaniu.
• Odwar – korzenie, kłącza, korę i niektóre nasiona zalewa się wodą, a następnie ogrzewa lub gotuje przez czas podany dla danego surowca. Ta metoda ułatwia wydobycie składników z twardszych części roślin.
• Macerat – surowiec zalewa się chłodną albo letnią wodą i pozostawia na kilka godzin. Stosuje się go między innymi do roślin zawierających śluzy, których nie powinno się długo gotować.
• Nalewka – alkoholowy wyciąg z roślin powstaje w szczelnym naczyniu przez czas określony w recepturze. Ze względu na alkohol nie jest przeznaczony dla każdego.

Najprostszym wzorcem przygotowania naparu jest następująca kolejność:

1. Odmierz ilość surowca wskazaną na opakowaniu lub w sprawdzonym przepisie.
2. Umieść zioła w naczyniu odpornym na wysoką temperaturę.
3. Zalej je gorącą wodą i przykryj, aby ograniczyć utratę lotnych składników.
4. Po czasie podanym dla danego surowca odcedź napar i nie przechowuj go dłużej, niż zaleca producent.

Nie wszystkie rośliny nadają się do samodzielnego przygotowywania nalewek. Stężenie alkoholu, czas ekstrakcji i dawka wpływają na bezpieczeństwo, dlatego przy mieszankach wieloskładnikowych lepiej korzystać z gotowego, opisanego preparatu.

Zioła w kosmetyce – dobór do typu cery

Napar może być składnikiem płukanki, kompresu lub kąpieli ziołowej. Przy kosmetycznym stosowaniu trzeba pamiętać o higienie, krótkim przechowywaniu domowych preparatów i próbie uczuleniowej. Naturalne pochodzenie składnika nie wyklucza podrażnienia ani alergii.

Kiedy zioła mogą szkodzić?

Zioła mogą wchodzić w interakcje z lekami. Rośliny wpływają między innymi na krzepnięcie krwi, ciśnienie, poziom glukozy, wydalanie moczu i aktywność enzymów wątroby odpowiedzialnych za metabolizm leków. Szczególnej ostrożności wymagają osoby przyjmujące leki przeciwzakrzepowe, przeciwpadaczkowe, uspokajające, przeciwcukrzycowe, nasercowe i obniżające ciśnienie.

Nie należy samodzielnie łączyć kilku mieszanek o podobnym działaniu ani zwiększać dawki, gdy efekt nie pojawia się szybko. Ostrożność jest konieczna także w ciąży, podczas karmienia piersią, u dzieci, osób z chorobami wątroby lub nerek oraz przed planowanym zabiegiem.

Przerwij stosowanie i skonsultuj się ze specjalistą, gdy pojawią się objawy alergii, nasilone dolegliwości trawienne, zawroty głowy, duszność albo nietypowe krwawienie. Do lekarza trzeba zgłosić się także przy wysokiej gorączce, przewlekłym bólu, podejrzeniu infekcji bakteryjnej lub objawach, które nie ustępują.

Najbezpieczniej traktować zioła jako celowane wsparcie, a nie zamiennik diagnozy i leczenia. Wybierz jedną roślinę dopasowaną do łagodnego problemu, stosuj ją zgodnie z instrukcją i sprawdź możliwe interakcje z lekami.

Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. Redakcja nie ponosi odpowiedzialności za wszelkie negatywne skutki wdrożonych zaleceń. Zawsze zasięgnij opinii specjalisty medycyny w powyższym zakresie.