Dziurawiec zwyczajny najlepiej zbierać w pełni kwitnienia, zwykle w lipcu i sierpniu, podczas suchej pogody. Ścina się górne 20–30 cm pędów, a następnie suszy roślinę w cieniu i przewiewie. Trzeba jednak zachować ostrożność, ponieważ dziurawiec może zwiększać wrażliwość skóry na promieniowanie UV i wchodzić w interakcje z wieloma lekami.
Jak rozpoznać dziurawiec i kiedy go zbierać?
Dziurawiec zwyczajny (Hypericum perforatum) rośnie na słonecznych, suchych polanach, łąkach i skrajach lasów. Do zbioru wybieraj wyłącznie rośliny z czystych stanowisk, z dala od ruchliwych dróg, zakładów przemysłowych, intensywnie nawożonych pól i miejsc opryskiwanych środkami ochrony roślin.
Najlepszy termin przypada na pełnię kwitnienia, najczęściej w lipcu lub sierpniu. Zbieraj w suchy dzień, gdy rosa już wyschnie, najlepiej przed południem. Mokre pędy łatwo zaparzają się w pojemniku, a wilgoć zwiększa ryzyko pleśnienia podczas suszenia.
Przed zbiorem upewnij się, że roślina ma charakterystyczne cechy:
- Żółte kwiaty zebrane na szczytach pędów.
- Drobne prześwitujące punkty na liściach, przypominające dziurki. Są to zbiorniczki olejków, od których pochodzi nazwa rośliny.
- Czerwony lub czerwonawy sok pojawiający się po roztarciu kwiatów. Barwnik ten wiąże się z obecnością hiperycyny.
- Smukłe, rozgałęzione pędy rosnące na dobrze nasłonecznionych stanowiskach.
Jeśli nie masz pewności co do identyfikacji, nie zbieraj rośliny. Pomyłka z innym gatunkiem może oznaczać pozyskanie surowca o odmiennym składzie i działaniu.
Jak zebrać i wysuszyć dziurawiec?
Do pracy przygotuj ostre nożyczki, nóż albo sekator oraz koszyk lub przewiewną torbę z tkaniny. Nie używaj foliowej reklamówki. W zamkniętym plastiku rośliny szybko wilgotnieją i mogą zacząć się rozkładać.
- Wybierz zdrowe pędy. Odrzuć rośliny uszkodzone, zabrudzone, pokryte nalotem albo zaatakowane przez szkodniki.
- Ścinaj wierzchołki pędów. Zbieraj około 20–30 cm górnej części rośliny, najlepiej tuż nad bocznym rozgałęzieniem. Nie wyrywaj dziurawca z korzeniami, ponieważ niszczysz stanowisko i ograniczasz możliwość jego dalszego wzrostu.
- Przenieś surowiec do przewiewnego pojemnika. Układaj pędy luźno, bez ugniatania. Po powrocie nie zostawiaj ich na wiele godzin w koszyku, lecz od razu rozpocznij przygotowanie do suszenia.
- Rozłóż roślinę do suszenia. Możesz związać niewielkie pęczki i zawiesić je kwiatami w dół albo rozłożyć pędy cienką warstwą na sicie, papierze lub czystej tkaninie.
- Susz w cieniu i przewiewie. Pomieszczenie powinno być suche, dobrze wentylowane i pozbawione intensywnych zapachów. Pełne słońce przyspiesza wysychanie, ale może powodować rozpad części substancji aktywnych i blaknięcie surowca.
- Sprawdź gotowy susz. Dziurawiec jest suchy, gdy liście i delikatne łodygi łatwo się kruszą, a w materiale nie ma chłodnych ani wilgotnych fragmentów. Po wysuszeniu usuń twarde, zdrewniałe części pędów.
Nie myj rośliny bez wyraźnej potrzeby, ponieważ dodatkowa wilgoć utrudnia suszenie. Jeśli surowiec jest zabrudzony, oczyść go delikatnie przed rozłożeniem i pozwól mu całkowicie obeschnąć.
| Etap | Zasada | Czego unikać |
|---|---|---|
| Zbiór | Ścinaj górne 20–30 cm pędów w suchy dzień, używając nożyczek lub noża. | Wyrywania roślin, mokrych pędów i stanowisk przy drogach. |
| Suszenie | Rozłóż surowiec cienko albo zwiąż małe pęczki i zapewnij cień oraz przewiew. | Suszenia na pełnym słońcu, w wilgotnej łazience i w grubych warstwach. |
| Przechowywanie | Umieść całkowicie suchy materiał w ciemnym, suchym i chłodnym miejscu. | Wilgoci, światła, nieszczelnych opakowań i foliowych toreb. |
Fotouczulenie i interakcje z lekami
Dziurawiec nie jest ziołem obojętnym dla organizmu. Obecna w nim hiperycyna może zwiększać wrażliwość skóry na promieniowanie ultrafioletowe, zwłaszcza UV-A. To zjawisko określa się jako fotouczulenie lub fototoksyczność. Po spożyciu preparatów z dziurawca ekspozycja na słońce może u części osób sprzyjać zaczerwienieniu, podrażnieniu albo innym reakcjom skórnym. Większą ostrożność powinny zachować osoby o jasnej, wrażliwej karnacji.
Nie zakładaj, że problem dotyczy wyłącznie naparu. Olej z dziurawca również może zwiększać ryzyko reakcji na słońce, szczególnie po naniesieniu go na skórę. Nie stosuj go przed wyjściem na intensywne światło i nie traktuj jako zwykłego kosmetyku do opalania.
Dziurawiec wpływa także na działanie enzymów i transporterów odpowiedzialnych za metabolizm wielu leków. Może przez to zmniejszać ich stężenie albo zmieniać przewidywany efekt terapii. Dotyczy to między innymi:
- hormonalnych środków antykoncepcyjnych, których skuteczność może się zmniejszyć,
- części leków przeciwdepresyjnych i innych preparatów działających na układ nerwowy,
- leków przeciwzakrzepowych,
- innych leków przyjmowanych stale, których metabolizm zależy od wątroby.
Jeśli przyjmujesz jakiekolwiek leki na stałe, jesteś w ciąży lub karmisz piersią, przed zastosowaniem dziurawca skonsultuj się z lekarzem albo farmaceutą. Nie odstawiaj samodzielnie przepisanych leków i nie zakładaj, że odstęp kilku godzin rozwiąże problem interakcji.
Jak przechowywać susz?
Całkowicie wysuszony dziurawiec przełóż do szklanego słoika z pokrywką albo do lnianego woreczka. Słoik lepiej chroni przed wilgocią, natomiast tkanina zapewnia przewiewność, dlatego musi stać w naprawdę suchym miejscu. Opakowanie opisz nazwą rośliny i datą zbioru.
Susz przechowuj ciemno, sucho i chłodno, z dala od kuchenki, kaloryfera oraz bezpośredniego światła. Jeśli po otwarciu wyczujesz zapach stęchlizny albo zauważysz wilgoć, zbrylone fragmenty lub pleśń, całość wyrzuć.
Dobrze zebrany i prawidłowo wysuszony dziurawiec zachowuje jakość znacznie dłużej niż surowiec zebrany w wilgoci, zapakowany w plastik lub wystawiony na słońce. Najważniejsze są trzy zasady: pewna identyfikacja rośliny, delikatne ścinanie oraz suszenie bez światła i wilgoci.
Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. Redakcja nie ponosi odpowiedzialności za wszelkie negatywne skutki wdrożonych zaleceń. Zawsze zasięgnij opinii specjalisty medycyny w powyższym zakresie.
